Sector
Gefreesde onderdelen, plaatwerk, speciale processen, inspectie: wat opdrachtgevers in de lucht- en ruimtevaart van hun toeleveranciers verwachten en hoe u uw offerteaanvraag voorbereidt.
De lucht- en ruimtevaart maakt onderdelen in kleine series, maar elk onderdeel moet kunnen aantonen wat het is: het materiaal, het proces, de historie en de maten. De sector is opgebouwd uit tiers. Vliegtuigbouwers, motorfabrikanten en hoofdaannemers van draagraketten assembleren; tier-1-leveranciers leveren deelsamenstellingen; het mkb in tier 2 en 3 freest, vormt, last, behandelt en inspecteert de afzonderlijke onderdelen.
Werken in deze sector vraagt dus een erkend kwaliteitssysteem, meestal EN 9100, beheerste processen en een foutloze documentatie. Voor een inkoper betekent dit lastige materialen (titanium, hoogsterkte aluminium, nikkel), beperkte aantallen en kwalificatietrajecten waarmee u rekening moet houden.
Drones, proefopstellingen, start-ups en «new space» zijn soms flexibeler, maar de logica blijft dezelfde: bepaal wat vereist is en toon het vervolgens onderdeel voor onderdeel aan, onder meer met de first article inspection, die het proces valideert vóór de serie.
Normen, regelgeving en gebruiken die opdrachtgevers van hun toeleveranciers verwachten.
EN 9100 is afgeleid van ISO 9001 en voegt risicobeheersing, configuratiebeheer en productveiligheid toe, evenals preventie van namaakonderdelen. De certificaten staan in de OASIS-database van de IAQG. Er bestaan varianten voor onderhoud (EN 9110) en distributie (EN 9120).
Warmtebehandeling, anodiseren, niet-destructief onderzoek, lassen: het resultaat van een speciaal proces is aan het eindproduct niet volledig te controleren. Veel opdrachtgevers eisen een NADCAP-accreditatie, beheerd door het Performance Review Institute, of hun eigen goedkeuring.
Elk onderdeel is gekoppeld aan een materiaalpartij, een 3.1-certificaat volgens EN 10204, een productieroutingkaart en inspectieregistraties, die worden bewaard gedurende de in het contract vastgelegde termijn, vaak zeer lang.
Vóór de eerste levering, en daarna na elke wijziging van tekening, proces of locatie, voert het bedrijf een uitputtende, gedocumenteerde inspectie uit: tekening met ballonnummers, drie formulieren (onderdeel, materialen en processen, meetresultaten) en meting van elk kenmerk.
Een onderdeel wordt gemaakt volgens de geldende tekeningrevisie. Elke wijziging van proces, materiaal of locatie moet door de klant worden goedgekeurd, en een afgekeurd onderdeel wordt niet op eigen initiatief nabewerkt: daarvoor is een afwijkingstoestemming of een besluit van de klant nodig.
Elk vakgebied heeft zijn eigen uitgebreide pagina: diensten, materialen, prijsfactoren.
5-assig frezen van monolithische onderdelen in aluminium, titanium of nikkel, dunne wanden en grote constructies. Snijcondities en opspanningen worden bij de kwalificatie vastgelegd.
Laser- of waterstraalsnijden, vormen en kanten van dun plaatmateriaal in aluminium, titanium of rvs voor kappen, steunen en schotten.
Lassen van leidingwerk, tanks en constructies door gekwalificeerde lassers volgens gekwalificeerde lasprocedures, met niet-destructief onderzoek van de lasnaden.
Anodiseren, passiveren, chemische conversie, lakken: speciale processen volgens de specificatie van de klant, vaak uitgevoerd door NADCAP-geaccrediteerde bedrijven.
3D-metingen, first article, hardheid, penetrantonderzoek, magnetisch onderzoek: gekalibreerde middelen en gekwalificeerd personeel, of een erkend laboratorium.
Additieve productie in metaal of polymeer voor prototypes, mallen en proefopstellingen; een vliegend onderdeel vereist een proces en een materiaal dat door de opdrachtgever is gekwalificeerd.
Een vliegtuig of draagraket wordt ontworpen door een hoofdaannemer die verantwoordelijk blijft voor het eindproduct. Die laat de productie over aan tier-1-leveranciers, die voor afzonderlijke onderdelen en processen op het mkb steunen. De eisen dalen langs de keten af in de vorm van contractuele bepalingen: kwaliteitsnormen, processpecificaties, te leveren documenten, auditrecht. Een bedrijf in tier 2 of 3 verwerkt dus nooit alleen een tekening: het aanvaardt een hele reeks regels.
Vóór zijn eerste order wordt een leverancier gekwalificeerd: audit van het kwaliteitssysteem, controle van productie- en meetmiddelen, proefonderdelen; speciale processen worden afzonderlijk goedgekeurd. Dat kost tijd: een nieuw bedrijf wint zijn eerste opdrachten vaak met eenvoudige onderdelen, mallen of prototypes.
Voor u als inkoper is het gevolg praktisch: vraag vanaf het begin naar de reikwijdte van de certificaten, de uitbestede processen en een eventuele klantkwalificatie. Ontwikkelt u een drone of grondapparatuur, stem het eisenniveau dan af op het werkelijke risico en beschrijf het in uw programma van eisen. Onze gids met selectiecriteria voor een toeleverancier biedt een vergelijkingsraster.
Het geleverde onderdeel gaat vergezeld van een dossier dat bewijst dat het volgens plan is gemaakt. De inhoud wordt door de bestelling bepaald, maar doorgaans vindt u daarin:
Dankzij traceerbaarheid kunt u bij een probleem het onderdeel, de materiaalpartij en de bewerkingen terugvinden. Ze kost geld, dat het bedrijf in zijn offerte verwerkt, maar ze beschermt ook de inkoper: vraag er liever in de aanvraag om dan dat u het bij levering ontdekt. Zie ook onze gids over maatcontrole en first article en de pagina inspectie en meettechniek.
Staat uw vraag er niet bij? Bekijk het helpcentrum of schrijf ons.
EN 9100 is eerder een contractuele eis dan een wettelijke verplichting voor het bedrijf. De meeste fabrikanten en systeemleveranciers eisen het van hun leveranciers van seriecomponenten en leggen het vervolgens op aan de rest van de keten. Voor prototypes, mallen of niet-kritieke onderdelen accepteren sommigen ISO 9001 of een audit. Vraag het uw opdrachtgever.
Het is een accreditatieprogramma voor speciale processen in de lucht- en ruimtevaart en defensie, beheerd door het Performance Review Institute. Het omvat onder meer warmtebehandeling, chemische behandelingen, niet-destructief onderzoek en lassen. De audits zijn gebaseerd op checklists die de opdrachtgevers zelf hebben opgesteld.
Het is de uitputtende, gedocumenteerde controle van het eerste seriestuk, vastgelegd in EN 9102: elke maat en elke eis van de tekening wordt gecontroleerd en materialen en processen worden onderbouwd. Ze wordt herhaald na een wijziging van tekening, proces of locatie, of na een lange productiestop.
Ja, als uw opdrachtgever of uw risicoanalyse dat toestaat: drones, proefopstellingen en start-upprojecten passen het eisenniveau vaak aan. Geef aan wat u verwacht (gecertificeerd materiaal, maatrapport, geheimhouding) en vraag het bedrijf zijn meetmiddelen te beschrijven.
ISO 9001, EN 9100, ISO 13485, IATF 16949: wat ze certificeren (een managementsysteem, geen product), hoe u een certificaat controleert en in welke gevallen u ze van een toeleverancier eist.
Welke meetmiddelen, welk rapport, welke maten controleren en hoe vaak? Meetrapport, eerste-artikelinspectie en controleplan: vraag het juiste niveau, zonder te veel te betalen.
3+2-assig of continu 5-assig bewerken: wat elk oplevert, welke onderdelen 5-assig rechtvaardigen, het effect op de prijs en alternatieven als het zonder kan.
Beschrijf uw behoefte, uw eisen (normen, certificaten, verwachte documenten) en vergelijk de offertes van de werkplaatsen. Het is gratis.
Maak gratis uw profiel aan en reageer op aanvragen die passen bij uw expertise.