Pierwsza sztuka, czyli FAI (First Article Inspection), to wyczerpujące i udokumentowane sprawdzenie pierwszej części wykonanej z użyciem oprzyrządowania, programów, materiału i technologii przewidzianych dla serii. Dowodzi ono, przed rozruchem, że proces pozwala spełnić wszystkie wymagania rysunku i zamówienia. Nie jest to zwykła kontrola wymiarów: obejmuje także materiał, procesy specjalne i badania.
Dokumentacja pierwszej sztuki zawiera zwykle rysunek „z balonikami”, na którym każde wymaganie ma numer, protokół pomiaru każdej z tych cech (często na WMP), świadectwa materiałowe, certyfikaty obróbek (anodowania, hartowania…) oraz ewentualne próby funkcjonalne. W lotnictwie punktem odniesienia jest EN 9102 (AS9102 w Stanach Zjednoczonych), z trzema formularzami obejmującymi część, materiały i procesy oraz cechy. W motoryzacji pokrewnym podejściem jest zatwierdzenie części do produkcji, czyli PPAP.
Wykonuje się ją przy pierwszym zamówieniu, po utworzeniu lub zmianie oprzyrządowania, programu lub procesu albo po zmianie miejsca produkcji. Dotyczy zarówno małej serii, jak i dużej; jej koszt, głównie czas pomiarów i dokumentacji, rozkłada się na ilość. Zleceniodawca zatwierdza dokumentację, zanim zezwoli na dalszą produkcję.
W zapytaniu o wycenę
Proszę podać, czy wymagana jest pierwsza sztuka, według jakiego standardu (EN 9102, PPAP, dokument wewnętrzny), dla ilu części i z jakimi dokumentami: raport wymiarowy, świadectwa, rysunek z balonikami dostarczony przez Państwa lub do opracowania przez zakład. Należy określić, kto zatwierdza i w jakim terminie, ponieważ produkcja często czeka na tę zgodę. Zob. przewodnik od prototypu do serii oraz o kontroli wymiarowej. W kwestii ram jakościowych warto przeczytać także definicję EN 9100.