Ruwheid duidt op de fijne onregelmatigheden van een oppervlak: dalen en pieken in de orde van een micrometer die door het gereedschap of het proces zijn achtergelaten. Ze wordt gemeten met een ruwheidsmeter met taster, of met optische methoden, en uitgedrukt in parameters die zijn gedefinieerd in ISO 4287. De meest gangbare is Ra, de rekenkundig gemiddelde afwijking van het profiel, uitgedrukt in micrometers; Rz, dat betrekking heeft op de extreme hoogten van het profiel, wordt ook veel gebruikt. De vermelding op een tekening valt onder ISO 1302, geactualiseerd door de reeks ISO 21920.
Enkele richtwaarden: gewone verspaning (frezen, draaien) geeft vaak een Ra van ongeveer 1,6 tot 3,2 µm; een zorgvuldige afwerking komt in de buurt van 0,8 µm; slijpen en polijsten halen lagere waarden. Deze cijfers variëren met het materiaal, het gereedschap en de snijparameters. Dezelfde Ra kan overigens bij verschillende texturen horen: ook de richting van de groeven telt.
Ruwheid speelt een rol bij wrijving en slijtage, afdichting (afdichtvlak, zuigerstang), vermoeiingssterkte, hechting van verf of lijm, en natuurlijk het uiterlijk. Elke fijnere stap voegt afwerkgangen, specifiek gereedschap of een extra bewerking toe, en dus kosten: een lage Ra eist u alleen op functionele vlakken. Behandelingen veranderen ook de oppervlaktetoestand: stralen verhoogt de ruwheid en maakt het uiterlijk mat, terwijl polijsten haar verlaagt.
Bij een offerteaanvraag
Geef de ruwheid alleen op de vlakken die haar nodig hebben, met de gewenste parameter (meestal Ra), en een algemene waarde voor de rest van de tekening, bijvoorbeeld Ra 3,2. Vermeld of de eis geldt vóór of na behandeling, en het verwachte controlemiddel. Om een waarde te kiezen of om te rekenen helpen de tool ruwheid en de gids over toleranties bij verspanen; de metrologie licht toe hoe ze wordt gecontroleerd.